Het zijn de donkere dagen voor Kerst. Dat zeggen we elk jaar en het klopt ook. De dagen zijn kort, de avonden lang, en ergens voelen veel mensen dat ook vanbinnen. Tegelijk doen we er van alles aan om het lichter te maken. Lampjes in tuinen en bomen. Kaarsen op tafel. Muziek op de radio die we al herkennen voordat het nummer echt begint. Mariah Carey, Wham, Chris Rea en noem maar op. Het is gezellig. En dat is goed. We zoeken warmte. Nabijheid. Iets wat het donker doorbreekt.
Maar Kerst is zoveel meer dan een sfeervolle tegenreactie op de winter. Kerst is niet bedacht om het leven eventjes draaglijker te maken. Kerst vertelt een verhaal dat veel dieper gaat. Een verhaal dat iets zegt over wie God is. En over wie wij zijn.
Woord dat klonk voor de tijd begon.
Voor christenen draait Kerst om de geboorte van Jezus. Het klinkt vertrouwd, bijna vanzelfsprekend. Toch is het goed om dat steeds opnieuw te horen. Kerst is geen Bijbelse plicht. Het staat nergens voorgeschreven. Misschien is dat juist wel veelzeggend en mooi. Kerst vraagt geen gehoorzaamheid, maar aandacht. Geen ritueel, maar ontvankelijkheid.
Ik geloof dat God de bron is van alles wat bestaat. Niet als een theorie, maar als de oorsprong van leven zelf. Tijd en ruimte zijn niet eindeloos terug te rekenen. Er is een begin. Opwekking 689 zegt het zo mooi: “Woord dat klonk voor de tijd begon”. En binnen die geschapen werkelijkheid gaat God een weg met mensen. Niet met perfecte mensen, maar met mensen zoals jij en ik. Mensen met een eigen wil, met vrijheid, met mogelijkheden én met grenzen.
Dat loopt vanaf het begin al scheef. Niet omdat mensen alleen maar slecht zijn. Integendeel. Veel mensen deugen gewoon in ons perspectief. Je ziet dagelijks liefde, trouw, inzet en zorg. Het gaat heel vaak goed op deze wereld. Wie dat niet meer ziet, kijkt te cynisch. Maar tegelijk zit er iets fundamenteel scheef. Niet alleen in individuen, maar tussen ons in. In macht en tegenmacht. In egoïsme. In het wegkijken als het ongemakkelijk wordt. In het langzaam normaliseren van dingen die niet normaal zijn.
En dan aan het eind wordt het stil. Vier eeuwen lang.
God heeft zich daar nooit bij neergelegd. Dat vind ik misschien wel het meest hoopvolle van het hele Bijbelse verhaal. Hij laat de schepping niet los. Hij berust niet in “het is wat het is”. Hij kiest een weg door de geschiedenis. Hij kiest een volk, Israël, niet als elitegroep, maar als beginpunt van zegen voor iedereen. Dat gaat met vallen en opstaan. Vaak met vallen.
Wie het Oude Testament leest zonder het mooier te maken dan het is, ziet vooral geduld. Soms pijnlijk veel geduld. Dan aan het eind wordt het stil. Vier eeuwen lang. Alsof God zwijgt. Generaties leven en sterven zonder dat er een grote doorbraak komt. Dat element vergeten we vaak met Kerst: Jezus wordt niet geboren in een tijd van geestelijke opleving, maar na een lange periode waarin het lijkt alsof God afwezig is.
Juist dan gebeurt het. God pakt de draad als het ware weer op. Niet met machtsvertoon, maar met kwetsbaarheid. Jezus wordt geboren. Niet als religieus leider van een systeem, maar als mens onder de mensen. Veel verwachtingen blijken helemaal niet te kloppen. Men hoopt op een Messias die de Romeinen verdrijft. Jezus blijkt iets anders te brengen. Geen smalle redding voor één volk, maar een diepere redding voor de hele mensheid. Niet alleen bevrijding van onderdrukking, maar bevrijding van een bestaan dat vastloopt in schuld, onrecht en uiteindelijk de dood.
…het hele web van gebrokenheid waarin we met elkaar verstrikt zijn geraakt.
Jezus leeft dat voor. Hij trekt mensen naar God toe, maar Hij laat ons niet ongemoeid. Hij is genadig en confronterend tegelijk. Dat maakt Hem geliefd bij velen en gevaarlijk voor anderen. Met alle goede wil van de wereld: zijn leer en zijn leven worden zijn ondergang. Hij eindigt aan een kruis. De meest liefdevolle Persoon uit de geschiedenis wordt uit de weg geruimd.
Toch loopt Gods plan daar niet stuk. Integendeel. Dit blijkt geen ongeluk, maar het hart van het verhaal. Jezus is niet “Zoon” zoals wij kinderen hebben, maar God zelf die Zijn eigen wereld binnenstapt. Hij draagt wat wij niet kunnen dragen. Niet alleen persoonlijke misstappen, maar het hele web van gebrokenheid waarin we met elkaar verstrikt zijn geraakt.
En dan stopt het niet. Na drie dagen staat Hij op uit de dood. Dat blijft de botsing met alles wat wij vanzelfsprekend vinden. Dood is dood, zeggen wij. Punt. Het evangelie zegt: de dood is overwonnen. Er zit een opmerkelijk element in dit verhaal dat met Goede Vrijdag en Pasen maar weinig genoemd wordt. Jezus’ werk stopt niet bij het graf. Hij is Heer van levenden én doden. Hij gaat zelfs de dood in om het Goede Nieuws te brengen in het dodenrijk, voordat Hij weer opstaat. God laat zich niet begrenzen door onze muren. Zelfs niet door de muur van de dood.
…alsof het christelijk geloof vooral een moreel traject is.
En toch, laten we eerlijk zijn. We zien die overwinning nog niet voluit. We leven in spanning. Er is schoonheid én verdriet. Geloof én twijfel. Hoop én rouw. Het leven nodigt uit tot genieten, en tegelijk schuurt het. Dat herken ik. Maar er is genoeg om hoop te houden.
Maar waar redt Jezus ons dan eigenlijk van? Alleen van de dood? Of is het meer? Het evangelie spreekt over vergeving. Over zonde. Over herstel. Dat wordt vaak zo uitgelegd alsof het christelijk geloof vooral een moreel traject is. Doe je best. Leef goed. Hoop dat het aan het eind voldoende is. Check, een ticket naar de hemel. Maar zo werkt het niet.
Onlangs zag ik een interview met John Lennox dat mij erg raakte. Hij zei iets dat ik eigenlijk al wist, maar dat hij heel scherp en mooi verwoordde. Veel religie werkt als een pad dat eindigt bij acceptatie. Je loopt het traject, je presteert en aan het eind volgt de beoordeling. Het christelijk geloof zet dat radicaal op z’n kop. Acceptatie staat niet aan het eind, maar aan het begin. Niet als beloning voor een geslaagd leven, maar als vertrekpunt.
…dat God aan het einde van ons leven met een scorekaart staat te wachten.
Dat is het revolutionaire van het evangelie. Jezus komt niet om ons een lijst regels te geven waarmee we ons misschien waardig kunnen maken. Hij komt met aanvaarding. Met genade. Met liefde die voorafgaat. Juist die aanvaarding maakt verandering mogelijk. Niet omdat alles dan vrijblijvend wordt, maar omdat liefde geen contract is.
Daarom geloof ik niet dat God aan het einde van ons leven met een scorekaart staat te wachten. Of de weegschaal van goed en kwaad. Ik geloof ook niet dat God die liefde afdwingt. Ultieme liefde werkt niet met dreiging. Maar ultieme liefde is ook niet onverschillig. Wie het licht blijft afwijzen, kiest voor het donker. Die keuze wordt serieus genomen. God maakt ons geen marionetten.
Toch durf ik met Kerst hoopvol te zijn voor ieder mens. Niet oppervlakkig. Niet naïef. Maar hoopvol omdat Jezus niet stopt met zoeken. Omdat Hij de diepte ingaat. Omdat Hij zelfs de dood niet mijdt. Omdat oordeel in de Bijbel reëel, ernstig, maar niet het allerlaatste woord is. Maar het moment waarop waarheid en recht doorbreken. Omdat waarheid, hoe pijnlijk soms ook, uiteindelijk ook genezing kan brengen.
Zet de radio aan. Hang de lichtjes op. Geniet van wat er te genieten valt. Proost met elkaar!
Het staat zo prachtig beschreven in Openbaring 22:1-2. Na hoofdstukken vol stevige oordelen en afstraffingspassages staat aan het eind: (Vertaling: HSV) “En hij liet mij een zuivere rivier zien, van het water des levens, helder als kristal, die uit de troon van God en van het Lam kwam. In het midden van haar straat en aan de ene en de andere zijde van de rivier bevond zich de Boom des levens, die twaalf vruchten voortbrengt – van maand tot maand geeft Hij Zijn vrucht. En de bladeren van de boom zijn tot genezing van de heidenvolken.” En in het hoofdstuk ervoor, Openbaring 21:25: “En haar poorten [van het Nieuwe Jeruzalem] zullen overdag nooit gesloten worden, want daar zal geen nacht zijn.” De uitnodiging blijft!
Dus ja, maak het gezellig met Kerst. Zet de radio aan. Hang de lichtjes op. Geniet van wat er te genieten valt. Proost met elkaar! Dat mag. Het leven is een gave. Maar laat Kerst ook iets anders doen. Laat het je even stil krijgen. Niet door angst, maar door verwondering.
God komt ons tegemoet. Niet om te testen of we slagen. Niet om ons af te schrijven. Maar om te redden. Om te herstellen. Om een relatie aan te bieden die niet begint met “doe je best”, maar met “je bent welkom”.
En het allerlaatste woord, de allerlaatste zin in de Bijbel? Dat is deze: “De genade van onze Heere Jezus Christus zij met u allen. Amen.” Openbaring 22:21 (HSV).
Dat is kerst. Dat is evangelie. Goed nieuws!