Er zijn momenten dat je je afvraagt waarom niet veel meer christenen een spontane allergische reactie krijgen. Uitgerekend in de week voorafgaand aan Pasen, wanneer de kerk stilstaat bij het lijden en sterven, en op Paasmorgen bij de opstanding van Jezus Christus, wordt in het Witte Huis een president bejubeld en vergeleken met Jezus. Door een evangeliste notabene. Paula White-Cain. Niet letterlijk voorgesteld als een tweede messias natuurlijk, maar wel zó, dat het gevaarlijk dichtbij komt. De vergelijkingen die werden wel gemaakt. Verraad. Arrestatie. Valse beschuldigingen. Overwinning. Opstandingstaal. Dan voel ik wel aan dat hier iets niet klopt. Sterker nog, voor mij schuurt dit niet alleen, maar gaat het een fundamentele grens over.
En toch. Ik wil voorzichtig blijven. Ik wil Donald Trump niet veroordelen alsof ik zijn hart ken. Want dat ken ik niet. Alleen God ziet wat er werkelijk in een mens omgaat. Maar daarmee is niet alles gezegd. Want Jezus geeft ons wél een toetssteen in handen: “Aan hun vruchten zul je hen herkennen.” Dat zegt Hij in Matteüs 7, en die woorden zijn niet vrijblijvend. Ze roepen op tot onderscheid. Op basis van wat er zichtbaar wordt in iemands houding, stijl, manier van spreken en manier van omgaan met macht.
Jezus koppelt gezag niet aan dominantie, maar aan dienstbaarheid.
En daar wordt het pijnlijk duidelijk. Want hoe verschillend de rol van een wereldleider en de roeping van Jezus ook is, de manier waarop Jezus spreekt over grootheid en leiderschap staat zó haaks op de manier waarop Trump zich presenteert, dat ik niet begrijp hoe christenen daar zo makkelijk overheen stappen. Jezus zegt in Marcus 10: “Wie van jullie de belangrijkste wil zijn, moet dienaar van de anderen zijn,” en direct daarna: “ook de Mensenzoon is niet gekomen om gediend te worden, maar om te dienen en zijn leven te geven als losgeld voor velen.” Dat is de kern. Jezus koppelt gezag niet aan dominantie, maar aan dienstbaarheid. Niet aan zelfverheffing, maar aan zelfovergave. Niet aan winnen, maar aan dienen. En in Johannes 13 wordt dat nog tastbaarder, wanneer Hij de voeten van Zijn leerlingen wast en zegt: “Ik heb een voorbeeld gegeven; wat Ik voor jullie heb gedaan, moeten jullie ook doen.” Dan kun je niet doen alsof de leer van Jezus los verkrijgbaar is van de manier van leven van Jezus. Zijn onderwijs is niet alleen wat Hij zegt, maar juist ook hoe Hij leeft.
Daarom vind ik het zo vreemd wanneer christenen Trump zo omarmen. Alsof hij vooral beoordeeld moet worden op het feit dat hij opkomt voor zogenaamd christelijke waarden. Ik snap het wel waarom dat aantrekkelijk is. Veel gelovigen hebben het gevoel dat het christelijk geloof in het Westen naar de rand wordt gedrukt. Dan voelt iemand die over geloof, religieuze vrijheid en christelijke waarden spreekt al snel als bondgenoot. Maar dan blijft de vraag staan wat voor geest hieruit spreekt. Wat voor vrucht zie je? Wat voor karakter wordt zichtbaar? Paulus schrijft in Filippenzen 2: “Handel niet uit geldingsdrang of eigenwaan, maar acht in alle nederigheid de ander belangrijker dan uzelf.” En meteen daarna: “Laat onder u de gezindheid heersen die Christus Jezus had.” Dat is een vernietigend scherpe maatstaf voor iedere vorm van leiderschap die draait om ego, profilering en zelfvergroting. En laat dat nu precies de sfeer zijn die zo vaak rond Trump hangt. Niet alleen door wat hij zelf zegt, maar ook door wat hij toelaat dat anderen over hem zeggen, en waar hij zichtbaar van geniet.
Dat is voor mij ook precies waarom die vergelijking van Paula White-Cain niet alleen misplaatst is, maar in mijn ogen gewoon godslastering. Niet omdat een politicus niet zou kunnen lijden. Niet omdat een president geen onrecht zou kunnen meemaken. Natuurlijk kan dat. Maar hier wordt iets unieks van Christus misbruikt om een aardse leider op te tillen. Daarmee maakten ze het lijden van Jezus geen heilig middelpunt meer. Dan is Pasen geen bron van aanbidding, maar een politiek decorstuk. Dan wordt de opstanding niet meer verkondigd als Gods beslissende overwinning in Christus, maar ingezet om een president extra glans te geven. En daar protesteert alles in mij tegen. Juist omdat Jezus niet voor dit soort doelen misbruikt mag worden. Juist omdat Zijn Naam niet beschikbaar is voor de versiering van menselijke macht. Juist omdat Zijn weg de omgekeerde weg is. “Wie zichzelf verhoogt zal vernederd worden, en wie zichzelf vernedert zal verhoogd worden.” zegt Jezus in Matteüs 23. Dat is zo ongeveer het tegenovergestelde van de logica van onze tijd, en ook van de logica van sommige politieke bewegingen.
Maar nog steeds is het dezelfde Jezus.
Tegelijk wil ik ook hier eerlijk blijven. Toen Jezus op aarde leefde, was Hij niet president van een grootmacht. Hij hoefde geen landsbelang af te wegen, geen diplomatie te bedrijven, geen militaire verantwoordelijkheid te dragen. In die zin gaat elke één-op-één vergelijking tussen Jezus en een moderne wereldleider mank. De rol die Jezus op aarde vervulde was van een heel andere orde. Na Zijn opstanding en hemelvaart wordt zichtbaar dat Hij Koning is over álles. Maar nog steeds is het dezelfde Jezus. Precies dát maakt deze hele Trump-verheerlijking nog vreemder. Want als zelfs dat verschil zo groot is, waarom voelen sommige christenen dan toch de behoefte om zo’n leider bijna messiaanse trekken toe te dichten? Waarom is het kennelijk niet genoeg dat iemand misschien politiek nuttig kan zijn, maar moet hij ook geestelijk worden opgetild? Waarom willen we zo graag geloven dat macht, invloed en christelijke taal samen bijna een bewijs van goddelijke roeping vormen?
Misschien is dat wel de spiegel die hier het meest pijn doet. Niet alleen kijken naar wat Trump doet. Maar ook wat wij in een leider zoeken. Zoeken wij werkelijk iemand die ons terugwijst naar de weg van Jezus? Of zoeken wij vooral iemand die terugvecht namens ons, onze tegenstanders op hun plek zet, en ons het gevoel geeft dat wij weer meetellen?
Ik denk dat daar voor mij mijn werkelijke protest zit. Niet in het feit dat christenen politiek betrokken zijn. Dat mogen en moeten ze soms ook zijn. En ook niet in het feit dat christenen waardering kunnen hebben voor bepaald beleid. Maar wel in het gemak waarmee de stijl van Jezus wordt losgemaakt van de claims van Jezus. Alsof je Zijn waarden kunt verdedigen zonder op Zijn weg te letten. Alsof christelijk leiderschap alleen gaat over standpunten en niet over karakter. Alsof het genoeg is dat iemand voor onze belangen bruikbaar is, ook als zijn manier van doen op cruciale punten botst met de geest van Christus.
Want zodra wij een sterke man nodig hebben om ons geloof relevant te laten lijken, zijn we misschien al verder bij Jezus vandaan geraakt dan we zelf doorhebben.
En dan denk ik weer aan die woorden. Aan hun vruchten zul je hen herkennen. Dat is geen oproep tot hoogmoed. Het is ook geen vrijbrief om te doen alsof ik zelf boven deze verleiding sta. Integendeel. Het is een waarschuwing. Aan de kerk. Aan mij. Aan ons allemaal. Want zodra wij een sterke man nodig hebben om ons geloof relevant te laten lijken, zijn we misschien al verder bij Jezus vandaan geraakt dan we zelf doorhebben.
Daarom wil ik het scherp benoemen. Niet omdat ik de waarheid in pacht heb. Niet omdat ik zonder aarzeling over Trump kan oordelen. Maar omdat ik wél denk dat de kerk hier een spiegel nodig heeft. De vraag is voor mij uiteindelijk niet alleen wat Paula White-Cain zei, of wat Trump ermee deed. De vraag is vooral hoe het kan dat zoveel christenen dit blijkbaar verdragen, of zelfs toejuichen, zonder dat alle alarmbellen afgaan. Want als de weg van Jezus echt leidend is, dan kun je niet eindeloos blijven doen alsof zelfverheerlijking, geldingsdrang, het vernederen van tegenstanders en religieuze grootspraak wel meevallen. Zeker niet als iemand zich tegelijk presenteert als verdediger van christelijke waarden.
Dan moet er een moment komen waarop we gewoon zeggen, tot hier toe en niet verder. Niet in naam van een politieke voorkeur. Maar in naam van Jezus Christus, die Zich niet liet kronen door applaus, maar Zichzelf gaf tot het uiterste.
Ik wens mijn Amerikaanse broers en zussen veel wijsheid toe. En iedereen, ook Donald J. Trump, een gezegend Pasen!